Stomatologia dziecięca (pedodoncja, stomatologia wieku rozwojowego) to specjalność zajmująca się diagnostyką, profilaktyką i leczeniem chorób zębów, przyzębia oraz jamy ustnej u najmłodszych pacjentów.
Dziedzina ta została wyodrębniona z uwagi na odmienną budowę zębów i narządu żucia u dzieci, co wiąże się ze specyficznym postępowaniem i metodami leczenia. Choroba próchnicowa w zębach mlecznych i niedojrzałych zębach stałych przebiega bardzo dynamicznie. Na szybki rozwój próchnicy ma wpływ wiele czynników (złe nawyki żywieniowe i higieniczne, słaba mineralizacja zębów mlecznych i „młodych” zębów stałych, brak opieki stomatologicznej).
Niezwykle ważne jest, aby nasze pociechy były objęte profesjonalną opieką lekarza stomatologa już od najmłodszych lat. Jako rodzice jesteśmy za to odpowiedzialni i dlatego tak istotne znaczenie ma wizyta adaptacyjna. Zbyt wczesna utrata zębów mlecznych u dzieci jest jedną z głównych przyczyn powstawania wad zgryzu. Pamiętajmy o tym, że jeśli skutecznie zadbamy o zdrowie zębów naszych dzieci, zaoszczędzimy im w przyszłości wielu rozczarowań i ustrzeżemy je przed skomplikowanym i kosztownym leczeniem w dorosłym życiu.
Profilaktyka to podstawa dla zdrowego uśmiechu Państwa dzieci.
Zabiegi w naszych gabinetach odbywają się w przyjaznej, niestresującej atmosferze, gdyż tylko w ten sposób możemy kształtować u naszych małych pacjentów pozytywny stosunek do wizyt w gabinecie stomatologicznym. W celu dodatkowej motywacji naszych najmłodszych podopiecznych mamy do wyboru zestaw kolorowych wypełnień do zębów (dodatkowo uwalniających fluor) oraz różne nagrody na zakończenie każdej wizyty, jako zachętę do kolejnych spotkań.
Właściwe przygotowanie dziecka do pierwszej wizyty ( wizyty adaptacyjnej ) u dentysty oraz prawidłowy jej przebieg to niezwykle ważne czynniki kształtujące późniejszą postawę dziecka wobec leczenia stomatologicznego.
Wizyty adaptacyjne służą zapoznaniu się młodych pacjentów z gabinetem i personelem medycznym. Podczas tej wizyty lekarz, często w formie zabawy, oswaja dziecko z urządzeniami stomatologicznymi, przeprowadza instruktarz higieny jamy ustnej dla dziecka i rodzica oraz jeśli jest taka potrzeba informuje o konieczności zmiany nawyków żywieniowych. Dzięki temu gabinet staje się dla dziecka miejscem kojarzonym z zabawą i miłym spędzeniem czasu. Posiadamy specjalnie przygotowany kącik zabaw dla dzieci, dzięki któremu dziecko przyjemniej adoptuje się do wizyt w naszych gabinetach.
Unikajmy sytuacji, kiedy to pierwszy kontakt dziecka ze stomatologiem następuje, gdy dziecko boli ząb. Przyprowadzanie rozdrażnionego dziecka z bolącymi zębami, po nieprzespanej nocy powoduje że pierwsza wizyta jest dla malucha prawdziwym szokiem. Odbieramy w ten sposób naszym ukochanym maluchom możliwość bezstresowego odwiedzania stomatologa. Należy też zastanowić się z kim przyjdzie dziecko. Wystraszony rodzic nie poprawi, a jedynie pogłębi złe samopoczucie małego pacjenta.
Pierwszym krokiem jest profilaktyka w stosunku do zębów mlecznych, poprzez ich lakowanie. Jeżeli już zdarzyło się tak, że powstał ubytek próchnicowy, to jeśli jest on małych rozmiarów możemy po wcześniejszym opracowaniu założyć wypełnienie.
W celu opracowania rozleglejszych ubytków potrzebne jest zastosowanie znieczulenia. W pierwszym etapie śluzówka jest smarowana smakowym żelem znieczulającym o ciekawym zapachu (np. czereśni, pomarańczy, gumy balonowej), następnie znieczulamy bardzo powoli cieniuteńką igiełką cały czas obserwując zachowanie dziecka. Na czas potrzebny do prawidłowego znieczulenia się zęba, dziecko może iść na poczekalnię i pobawić się w specjalnie przygotowanym kąciku zabaw.
Dysponujemy wieloma rodzajami materiałów do wypełnień w zależności od wskazań klinicznych i upodobań pacjentów. Oferujemy tradycyjne wypełnienia białe oraz wypełnienia w fantazyjnych kolorach: niebieskim, różowym, seledynowym, pomarańczowym, zielonym, złotym i fioletowym, które dodatkowo uwalniają fluor i wspomagają mineralizację zęba. Mali pacjenci, którzy sami mogą zadecydować o kolorze plomby
w sposób entuzjastyczny podchodzą do leczenia.
Zęby stałe niedojrzałe leczymy podobnie jak zęby stałe całkowicie uformowane, mając jednak na uwadze nieco odmienną budowę anatomiczną tych pierwszych.
Bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie ubytku, ponieważ ze względu na słaby stopień mineralizacji i rozległą komorę miazgi proces próchnicowy przebiega znacznie szybciej niż w zębach z zakończonym rozwojem. Ubytki w „młodych” zębach stałych często pomimo małej rozległości są bardzo głębokie, gdyż jak „torpeda” drążą prosto w kierunku miazgi.
Czasami zdarza się tak, że rodzic nawet nie wie, iż dziecko już posiada zęby szóste. Zdarza się tak, ponieważ szóstki potrafią się wyrznąć już u 5-latka, a przednie zęby mleczne nawet się jeszcze „nie ruszają”. Dlatego zwracajmy tak szczególną uwagę na profilaktykę (lakowanie) zębów stałych, gdyż powinny one nam służyć do późnej starości.
Kontrolujmy szczotkowanie zębów u dzieci po każdym posiłku, aż do wieku wczesnoszkolnego. W celu lepszej kontroli szczotkowania możemy Państwu zaoferować specjalne tabletki wybarwiające pozostałości płytki nazębnej. Po szczotkowaniu dziecko nabiera łyk wody i wkłada tabletkę do ust. Płucze około 1 minuty. W tym czasie tabletka ulega rozpuszczeniu, a woda zabarwiona na różowo powoduje wybarwienie resztek jedzenia po niedokładnym szczotkowaniu. Jest to bardzo wygodna i wiarygodna metoda kontroli poprawności szczotkowania u dzieci.
Niezmiernie ważną metodą zapobiegającą powstawaniu wad zgryzu jest leczenie zębów mlecznych i niedopuszczenie do przedwczesnej ich utraty.
Jeśli jednak nasz młody pacjent straci ząb, stosujemy utrzymywacze przestrzeni, które zapobiegają niechcianym przemieszczeniom się zębów, a w konsekwencji powstawaniu wad zgryzu. Pamiętajmy, że wczesne wykrywanie i leczenie nieprawidłowości zgryzu pomoże nam zaoszczędzić czas i pieniądze w przyszłości.
Metody zapobiegania przedwczesnej utracie zębów:
dbałość o higienę jamy ustnej;
leczenie próchnicy zębów mlecznych i stałych;
leczenie wad zgryzu (zmniejszenie częstotliwości urazów zębów przednich);
ochrona przed urazami u dzieci uprawiających sporty kontaktowe - stosowanie szyn ochronnych.
Urazy zębów najczęściej dotykają dzieci, choć zdarzają się również osobom dorosłym, np. podczas uprawiania sportu (łyżwy, rolki, rower), w wypadkach (potknięcia, wypadki komunikacyjne, pobicia).
Uszkodzenia zębów mogą mieć różne formy, ale w każdym przypadku ważne jest jak najszybsze zgłoszenie się do gabinetu stomatologicznego w celu uzyskania pomocy i porady. W zależności od postaci urazu ząb często można uratować leczeniem zachowawczym lub protetycznym.
WARTO WIEDZIEĆ...
Pierwszy kontakt ze stomatologiem jest dla dziecka dużym przeżyciem, które kształtuje późniejsze nastawienie do wizyt w gabinecie dentystycznym. Istnieją dwie główne przyczyny strachu dziecka przed dentystą: pierwsza to własne bolesne doświadczenia z poprzednich wizyt, druga to obraz przekazany przez rodziców, utrwalający w dziecku przekonanie, że leczenie u stomatologa wiąże się z bólem. Istotną rolę spełniają tu wizyty adaptacyjne i edukacja rodziców, którzy przed pierwszą wizytą powinni przeprowadzić z dzieckiem rozmowę wyjaśniającą cel i przebieg wizyty u stomatologa.
Pamiętajmy, że zakazane jest straszenie dzieci słowami typu: „jak będziesz niegrzeczny to pójdziesz do dentysty i wyrwie ci ząb”. Zwracajmy uwagę na to, aby dziecko nie słyszało złych skojarzeń z rozmów rodziców, lub nawet osób postronnych. Starajmy się zawsze dziecku spokojnie wytłumaczyć potrzebę leczenia zębów, tak samo jak i ich mycia. Choć czasami bywa z tym ciężko…
Zęby mleczne, podobnie jak stałe, mogą być zaatakowane przez próchnicę, która nieleczona prowadzi do bolesnych stanów zapalnych miazgi, a w konsekwencji do przedwczesnej utraty zębów. Prowadzi to do zahamowania wzrostu kości i zaburzeń zgryzowych (stłoczenia, nieprawidłowe ustawienie zębów, zatrzymanie zęba stałego w kości). Ropne stany zapalne zębów są źródłem infekcji dla całego organizmu młodego pacjenta i mogą prowadzić do zapaleń nerek, serca i stawów. Mogą również powodować uszkodzenie zawiązków zębów stałych, które znajdują się w bliskim sąsiedztwie korzeni zębów mlecznych.
Pierwsze zęby mleczne wyrzynają się ok. 6. miesiąca życia dziecka (norma - 5-10 miesiąc u dzieci donoszonych i 6-12 miesiąc u wcześniaków) i są to najczęściej dolne siekacze przyśrodkowe (jedynki mleczne
). Zdarza się jednak, że pierwsze pojawią się górne siekacze przyśrodkowe.
Pierwsze zęby stałe wyrzynają się ok. 6. roku życia i są to pierwsze zęby trzonowe (za drugimi trzonowcami mlecznymi). Coraz częściej jednak zdarza się, że pierwsze wyrzynają się siekacze przyśrodkowe w żuchwie (jedynki stałe
).
Czas wyrzynania się zębów stałych:
Siekacze przyśrodkowe i boczne (jedynki i dwójki): 6-8lat
Kły i przedtrzonowe (trójki, czwórki i piątki): 10-12lat
Pierwsze trzonowe (szóstki): 5-7lat
Drugie trzonowe (siódemki): 11-13lat
Lakowanie - inaczej uszczelnianie bruzd i zagłębień.
Lakierowanie - nanoszenie pędzelkiem lakierów fluorowych na powierzchnie zębów.
Lapisowanie (impregnacja)- zabieg, który stosuje się w przypadku, gdy większa część powierzchni zęba mlecznego jest do tego stopnia zniszczona przez próchnicę, że nie ma możliwości założenia wypełnienia lub dziecko wykazuje bardzo małą chęć współpracy. Polega to na przesyceniu zęba substancją bakteriobójczą , która zatrzymuje proces próchnicowy. Należy pamiętać, iż po tym zabiegu powierzchnie zęba zaatakowane przez próchnicę przebarwią się na czarno.
Próchnica wczesna to poważny problem stomatologiczny wczesnego dzieciństwa. Rozpoczyna się w krótkim czasie po wyrżnięciu pierwszych zębów mlecznych. Jest to wyjątkowo ostra postać próchnicy, która w ciągu kilku miesięcy może doprowadzić do tak znacznego zniszczenia tkanek zębów, że jedynym wyjściem jest ich ekstrakcja (usunięcie). Rodzice powinni bacznie obserwować uzębienie swoich dzieci. Jakiekolwiek niepokojące zmiany (przebarwienia, plamy) są wskazaniem do jak najpilniejszej konsultacji ze stomatologiem.
Proces próchnicowy w zębach mlecznych, z uwagi na ich słabą mineralizację (cienka warstwa szkliwa), przebiega znacznie szybciej niż w zębach stałych. Rodzice powinni przyprowadzać swoje pociechy na wizyty kontrolne co najmniej raz na 3 miesiące (o ile lekarz nie zdecyduje inaczej).
Kiedy pojawią się pierwsze ząbki, rodzice powinni przyprowadzić dziecko do stomatologa (6-12 miesiąc życia). Lekarz oceni czy proces ząbkowania i rozwój twarzoczaszki przebiegają w sposób prawidłowy oraz wyznaczy termin kolejnej wizyty kontrolnej. Jeśli będzie taka potrzeba lekarz omówi zasady higieny jamy ustnej u dziecka i przekaże wskazówki żywieniowe.
Odpowiedź brzmi: jak najwcześniej. Jeszcze przed wyrżnięciem zębów mlecznych należy regularnie przemywać buzię dziecka gazikiem zwilżonym łagodnym naparem z rumianku lub przegotowaną wodą, wykonując jednocześnie masaż dziąseł.
Przyzwyczajamy w ten sposób maleństwo do późniejszego mycia zębów i utrzymujemy higienę jamy ustnej. W ten sam sposób myje się po każdym posiłku pierwsze ząbki mleczne, pamiętając, aby przecierać je zarówno od strony warg, jak i języka.
Po wyrznięciu się pierwszych ząbków rozpoczynamy regularne mycie ząbków szczoteczką dostosowaną do wieku dziecka. Jeśli dziecko na to pozwala to używamy pasty dla dzieci (wielkości pół ziarna groszku). Pamiętajmy, że mycie ząbków powinno być w formie zabawy. Najpierw dziecko samo próbuje, ale rodzic zawsze powinien poprawić szczotkowanie. Do ok. 5. roku życia zabiegi szczotkowania wykonują rodzice razem z dziećmi. Jeżeli dziecko bardzo ładnie radzi sobie ze szczotkowaniem to może te czynności zacząć wykonywać samodzielnie, ale zawsze pod uważnym nadzorem rodziców.
Szczoteczki powinny być dostosowane do anatomii jamy ustnej dziecka (mała główka szczoteczki i miękkie włosie). Do czasu gdy nasza pociecha nie nauczy się wypluwać śliny szczotkować ząbki możemy bez pasty lub pastą bez fluoru. Po tym okresie wprowadzamy pasty przeznaczone dla dzieci ze względu na odpowiednią zawartość fluoru i akceptowane przez dzieci smaki.
Jest to zdecydowanie przeciwwskazane, ponieważ prowadzi do rozwoju tzw. próchnicy butelkowej. Źródłem tego rodzaju próchnicy są słodkie kleiste pokarmy (kaszki, soczki, słodzone mleko), które przywierają do powierzchni zębów. Bakterie próchnicotwórcze przekształcają zawarte w tych pokarmach cukry w kwasy.
Zęby przebywające przez dłuższy czas (całą noc) w kwaśnym środowisku ulegają demineralizacji. Nocny spadek produkcji śliny, która ma właściwości zobojętniające, zdecydowanie zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy. Próchnica butelkowa jest wyjątkowo agresywną postacią próchnicy. W krótkim czasie prowadzi do całkowitego zniszczenia dużych powierzchni zębów mlecznych.
W przypadku wybicia zęba stałego można zastosować zabieg ponownego umieszczenia go w zębodole - replantacji. Powodzenie zabiegu zależy od 3 czynników:
dojrzałości zęba - największa szansę mają zęby młode, których korzenie nie są jeszcze całkowicie rozwinięte;
czas przebywania poza zębodołem - najlepiej, jeżeli ten czas nie przekracza 20-30 minut;
warunków w jakich ząb był przechowywany (wskazane jest przechowywanie zęba przez pacjenta w ustach pod językiem albo w pojemniku z mlekiem lub przegotowaną letnią wodą).
Podstawową zasadą jest jak najszybsze zgłoszenie się do gabinetu stomatologicznego.